Het bijzondere aan het zien van mensen van vroeger, zit in het eerste moment van herkenning: je herkent een oude vriendin of collega, en realiseert je gelijkertijd dat je geen idee hebt wat er van deze persoon geworden is. Waar maakt hij zich op een dag als vandaag druk om? Wat is de eerste handeling die zij verricht als ze zometeen thuiskomt? Vroeger had je hier misschien wel een antwoord op, of je kon het op zijn minst raden, maar dat vermogen is verdwenen. De eerste herkenning is ook een besef van verlies.

Als je elkaar niet op kwade gronden gemeden hebt, volgt er daarom op de eerste blikken van herkenning vaak een wat weeïge glimlach. Een ‘ach-dat-is-ook-zo-jij-was-er-ook-nog’-glimlach. Een glimlach die misschien ook wel moet uitdrukken dat je liever had gehad dat je elkaar nog goed kende, maar dat het leven nu eenmaal loopt zoals het loopt. Draagbaar zonder echt beheersbaar te zijn. Een verhuld excuus, een excuus zonder jezelf aansprakelijk te stellen. Een excuus uit beleefdheid misschien, maar daarom niet gelijk minderwaardig.

Af en toe vergeten mensen van vroeger (waartoe we allemaal behoren) die laatste nuance. Dan voelen ze zich plotseling toch schuldig. Verantwoordelijk voor het contactverlies. Dan zeggen ze, goedbedoelend: “Laten we snel wat afspreken.” Of: “Ik wil graag weten hoe het met je is.” Maar eigenlijk twijfelen ze zelf of ze het oprecht menen en dat maakt het voor beide partijen natuurlijk lastig. Pijnlijk worden dan reacties als ”Ja, natuurlijk, dat moeten we doen” of “Ik wil ook absoluut weten hoe het met jou is!”, waarmee de twijfel alleen maar verdubbeld wordt.

Toch, je kunt het geen van beiden verwijten. Het is lastig inschatten met mensen van vroeger. En soms - want daar moet immers ook rekening mee worden gehouden – worden mensen van vroeger, mensen van nu. Of zelfs mensen voor altijd. Wat gestamel in het begin is dan een kleine prijs.

Goed omgaan met vrije tijd is moeilijker dan vaak gesuggereerd wordt. Tijdens het werken vragen mensen elkaar naar hun vakantie en als ze in deeltijd werken voegen ze toe dat ze op woensdag altijd ‘lekker vrij’ zijn. Maar zo lekker is dat helemaal niet. Zodra we het kantoor, het magazijn of de winkel verlaten, slaat een vernietigende leegte ons om de oren. De vermaakindustrie maakt hier dankbaar gebruik van. Er zijn eindeloos veel manieren om de tijd op te vullen, om een ‘gezellige’, ‘ontspannende’, of juist ‘enerverende’ tijd te hebben. En even dankbaar grijpen we die mogelijkheden aan, als is het maar ‘om de ervaring’, een houding van relativisme die zelfs de meest nutteloze bezigheden nog kan rechtvaardigen.

Als kind had ik, zoals veel kinderen, een probleem met zondag, de dag dat er niets hoeft, er geen school is en geen werk. De zondag had op mij altijd een onplezierig verlammende werking. De komst van de koopzondag veranderde hier voor mij weinig aan. Ook was ik geen kind dat op zondag hockeywedstrijden of toneeluitvoeringen had. Ik was gewoon elke zondag bezig me ‘er doorheen’ te worstelen. De zondag kwam voor mij zo symbool te staan voor een verspilling van tijd, iets wat ik kwalijk en ergeniswekkend vond. Maarten Asscher schrijft ergens: ‘Een probleem met vrije tijd is dat het in de meeste gevallen leidt tot tijdverspilling, wat naast het weggooien van voedsel wel als een van de grootste zonden mag gelden.’ Dit onderschrijf ik volkomen.

Wat dan wel te doen met de vrije tijd? ‘Het minste wat je kunt doen is lezen. Nog beter is het om iets te schrijven. Iets knippen of kleuren met jonge kinderen is ook goed, of iets met ze ondernemen,’ constateert Asscher. Goede tips, denk ik. Ik had ze eerder moeten weten, zodat ik als kind mijn moeder had kunnen zeggen dat ze eigenlijk met mij aan de plaktafel hoorde te zitten in plaats van met een stoffer onder de bank.

Maar ook zijn het, denk ik, woorden ter geruststelling van iemand die weet dat je het probleem van vrije tijd nooit helemaal op kunt lossen. Ze verraden het grimmige besef dat je de tijd niet de baas kunt worden, hoe zinvol of nuttig je deze ook invult. Het bestaan van vrije tijd herinnert ons slechts aan dit gegeven. Mensen die volledig opgaan in hun werk en die oprecht overtuigd zijn van het nut van wat ze doen, zijn daarom vaak huiverig voor vrije tijd. Want, zo weten ze, vrije tijd is de spiegel die laat zien dat hun tijd - ondanks alle zinvolle activiteiten - op een dag eenvoudigweg op is.

“Ha,” zeg ik nog maar eens, maar nu met enige weerzin. Vlak voor hem blijf ik staan. “Ja, hallo,” zegt hij. Lichte verwondering in zijn blik en stem. Wie is dit, zie ik hem denken. Maar hij houdt zich staande. Wat moet hij anders? Hij gaat niet openlijk toegeven dat hij me vergeten is. Het wordt doen alsof. Naast hem staat een kleine vrouw. Ze kijkt wat verstoord naar me op. “Hallo,” zeg ik nu ook tegen deze vrouw. Wie is dit, denkt ook zij. Maar in haar geval lijkt het me gerechtvaardigd.

“Dit is Doenja,” zegt Bernard. Met tegenzin steekt de vrouw haar hand naar me uit. Ben ik het zoveelste vluchtige contact in haar leven? “Winnifred,” zeg ik en mijn blik dwaalt terug naar Bernard. Valt het kwartje, nu hij mijn naam hoort? Bernard kijkt me rustig, maar onderzoekend aan. Nee.

“Lekker op stap?” vraag ik zonder dat ik echt het antwoord wil weten. Laat ik hier voor ons allemaal zo snel en behoedzaam mogelijk een eind aan maken. ”Ja, ja.” zegt Bernard. “Ik ook. Vakantie. Heerlijk hoor,” zeg ik snel. “Nou, veel plezier nog,” bij wijze van afronding en ik wil verder lopen. “Ga je naar huis?” vraagt Bernard dan ineens. Ik kijk terug. Heeft hij…? Nee, hij speelt het spel gewoon goed mee. Hij heeft nog steeds geen benul. “Ja, inderdaad, naar huis,” zeg ik, “Dag hoor!” Gedecideerd loop ik weg.

Het komende seizoen loopt van september 2010 tot mei 2011. Alle kringen zijn op de avond van 20.00-22.00 uur. Ze staan onder leiding van Geert Jan Blanken, Lineke Buijs en Andries Visser.

De ziekte tot de dood: Dit boek schreef Kierkegaard onder het pseudoniem Anti-Climacus, maar hij gaf het onder zijn eigen naam uit. In de ondertitel noemt hij het ‘een christelijk psychologische uiteenzetting, tot opbouwing en opwekking’. Het behandelt een belangrijk en heel menselijk thema: vertwijfeling, volgens Kierkegaard volksziekte nummer één.

Ouderkerk aan de Amstel  (op dinsdag 5 okt.; 2 nov.; 4 jan.; 1 febr.; 1 mrt.; 5 apr.); Zwolle (op donderdag 16 sept.; 14 okt.; 18 nov.; 20 jan.; 17 febr.; 17 mrt.; 14 apr.)

Leren van de lelie en de vogel: Kierkegaard schreef naast zijn pseudonieme werken een groot aantal toespraken onder eigen naam. De stof is directer, en ethisch-religieus van aard. Zelf noemde hij ze ‘opbouwende toespraken’. In Leren van de lelie en de vogel zijn zes van deze toespraken gebundeld. De lelie en de vogel worden beschouwd als leraars, van wie een mens de meest wezenlijke dingen kan leren.

Lage Vuursche (op donderdag 23 sept.; 21 okt.; 25 nov.; 27 jan.; 24 febr.; 24 mrt.); Zwolle (op maandag 4 okt.; 1 nov.; 29 nov.; 10 jan.; 7 febr.; 7 mrt.)

Stadia op de levensweg: Eén van Kierkegaards hoofdwerken. Hij beschrijft er het mensenleven aan de hand van uitgesproken voorbeelden van de verschillende dimensies die het menselijke leven kenmerken: het esthetische, het ethische en het religieuze. In het eerste deel ‘In vino veritas’ nemen vijf mannen deel aan een Bourgondische maaltijd, en naar het voorbeeld van Plato’s Symposium spreken ze over de liefde en over ‘de vrouw’. In het tweede deel laat Kierkegaard ‘rechter Wilhelm’ (uit Of/Of) opdraven voor een verdediging van het huwelijk, als tegenhanger voor de vijf estheten uit deel een. En dan is er het mooie dagboek van Quidam ‘Schuldig? – Niet schuldig?’, waarin deze na een diepe crisis tracht in het reine te komen met een verbroken relatie. Ten slotte onderwerpt Frater Taciturnus de hoofdfiguur van het dagboek aan een psychologisch onderzoek.  

Blaricum (op dinsdag 28 sept.; 26 okt.; 30 nov.; 18 jan.;  15 febr.; 15 mrt.; 12 apr.; 10 mei)

Aanmelding en informatie: Andries Visser, Frankhuizerallee 111, 8043 HN Zwolle, tel. 038 – 4202901; email: doenenhoren@zonnet.nl

Kosten: A en B:  € 25,00 voor zes (of zeven) bijeenkomsten; C:  € 30,00 voor acht bijeenkomsten.

Zwolle: Frankhuizerallee 111; tel. 038 – 4202901; Blaricum: Elbertsveen 1; tel. 035 – 5381337; Lage Vuursche: Eikenlaan 10; tel. 035 – 6668331; Ouderkerk aan de Amstel: Amstelstroom, Kerkstraat 21; tel. 020 – 4961875

Wybo Wiersma (28) is de uitvinder van LogiLogi, een website die discussiëren over filosofie een stuk eenvoudiger maakt: ‘Er bestond nog geen platform dat echt geschikt was voor filosofie’.

Grappige naam LogiLogi.

 ‘De teksten op onze site noem je ‘logi’s’. De naam is afgeleid van het Griekse woord ‘logos’, wat woord, gezegde, gedachte, taal, principe, theses, en logica betekent. Logi is de meervoudsvorm van logos. Aristoteles gebruikte de term als hij verwees naar de ratio. Een meer praktische reden voor de naam is dat de domeinen logos.org en logi.org al bezet waren, terwijl logilogi.org nog vrij was.’

Wat is het verschil met andere filosofie pagina’s? 

‘LogiLogi is een filosofische discussie-site, een soort kruising tussen een internet-forum en een academisch tijdschrift. De site publiceert korte teksten, die je kunt becommentariëren en becijferen (ratings). Ook is het mogelijk het commentaar als annotatie aan de tekst te hangen. Zijn er meerdere teksten over hetzelfde onderwerp, dan toont LogiLogi degene met de hoogste rating het eerst. Verder kun je in plaats van een nieuw commentaar of antwoord, een eerder geschreven tekst invoegen. In tegenstelling tot wat bij blogs het geval is, zijn de commentaren in LogiLogi ook volwaardige teksten.’ 

Zo’n website was er nog niet? 

‘In mijn ogen bestond er nog geen discussieplatform dat echt geschikt is voor de filosofie. Forumdiscussies hebben de neiging om uit te waaieren en zich te herhalen. Ze missen diepgang. Blogs bevatten vaak kwaliteits-posts, maar omdat ze op datum gesorteerd zijn, en op zichzelf staan, komen mensen zelden terug op eerdere posts, of die van andere blogs.’ 

Is het een succes? 

‘De site is nog in ontwikkeling, maar je kunt het project succesvol noemen. De software is open source. We ontvangen geen financiële steun, dus alles wat er gebeurt is vrijwilligerswerk. Er zijn web-developers die soms wat bijdragen, en studenten uit Nijmegen werkten mee voor studiepunten. Afgelopen jaar nodigde de Universiteit van Montpellier me uit in Zuid-Frankrijk. Al met al waren drieëntwintig mensen in de weer met LogiLogi, en het is gepresenteerd op een aantal congressen.’

En je toekomstplannen? 

‘Ik programmeer al sinds de basisschool. Vanaf het moment dat we breedbandinternet kregen, ontwikkelde ik websites. Maar het liefste ga ik de academische wereld in, en dus door voor een PhD.’

Wybo Wiersma studeert Digital Humanities aan het King’s College London: het doen van onderzoek in de alfa-wetenschappen en filosofie met behulp van IT technologie.

Meer informatie over LogiLogi op http://www.logilogi.org en http://foundation.logilogi.org.

Het belang van musiek op woensdag 16 juni om 20.00 uur in het MCN Muziekcafé, Rokin 111, Amsterdam.

Aanmelden

Nieuw blog The Stone, vanaf 16 mei online.

Met de verkiezingen voor de deur is het er weer: het A-woord. De A van Authenticiteit. De tekstverwerker synoniemt termen als echtheid, waarheid en zuiverheid. De oprechte politicus die met open vizier de strijd aangaat, dat is wat de kiezer steeds belangrijker vindt. Elk verkiezingsdebat is een soort Tussen Kunst en Kitsch; de politicus die er geen doekjes om windt, is echt, degene die onduidelijk blijft een draaier. Als authenticiteit zo belangrijk is – niet alleen in de politiek, maar ook in het bedrijfsleven – dan wordt het interessant om te weten hoe we deze competentie verwerven.

En daar komen we op een lastig punt. Kan een politicus zich eigenlijk wel permitteren om frank en vrij zijn persoonlijke standpunt bloot te geven? Lijsttrekkers mógen helemaal geen eigen mening geven. Ze zijn een minutieuze vertolker van het partijprogram zoals dat is opgeschreven door verschillende partijgenoten. De kans dat al die standpunten één op één gelijklopen met hun persoonlijke ideeën is klein. Toch zul je never nooit één lijsttrekker horen zeggen: ‘Ja, dat afbouwen van die hypotheekrente staat wel in ons verkiezingsprogramma, maar persoonlijk ben ik het daar dus helemaal niet mee eens.’  

Dat soort eerlijkheid is in het privéleven wellicht een mooie eigenschap, tijdens de verkiezingen kan het beter achterwege blijven. Intussen doen de politieke partijen er ook nu weer alles aan om hun lijsttrekkers in een authentiek daglicht te stellen. Of het nou de Amsterdamse Dappermarkt is of het Rotterdamse Visserijplein West, de politici gaan ‘de straat op’. Een dialoog met de burger terwijl het partijprogramma muurvast staat; niet bepaald de context waarin authentieke communicatie floreert. De gesprekjes zijn zinloze contactmomenten. Zelfs als de lijsttrekkers geconfronteerd worden met een afvallige burger die overduidelijk raaskalt, reageren ze neutraal.

En om de lijn weer door te trekken naar leiderschap in het bedrijfsleven: geef je medewerkers nooit de illusie dat ze nog mogen meepraten als het plan al vaststaat. Ga niet heulen met de medewerkers over dat ‘onbegrijpelijke besluit van hogerhand’. Laten we eerlijk zijn: welke medewerker wordt blij van een manager die verzucht dat hij die nieuwe strategie ook niet ziet zitten – maar dat het nou eenmaal moet. Zo’n leidinggevende ontneemt zijn medewerkers ook nog eens de kans om lekker boos te worden. Terwijl die negatieve energie toch ergens moet worden afgereageerd.

Dit illustreert dat authenticiteit op gespannen voet staat met de opdracht van een leider. En dat er kennelijk een andere competentie belangrijker is: loyaliteit. Het kenmerk van een capabele leider is dat hij zijn standpunten niet vervuilt met persoonlijke ideeën en stokpaardjes. Het collectieve belang van de partij of organisatie is van een hogere orde dan het individuele belang van de leider. Een leider met een te groot ego krijgt bonje en wordt verstoten. Met veel onrust en gedoe tot gevolg. Authenticiteit, we kunnen best zonder. 

Bas Kok is psycholoog en schrijver van de roman Het Lab. Deze column is eerder gepubliceerd op www.ltp.nl

‘[E]ach of us, reflecting… must admit that one very large fact seems to have been omitted from its description: the fact that a particular person in it is himself. What kind of fact is that? What kind of fact is it – if it is a fact – that I am Thomas Nagel? How can I be a particular person?… It can seem that as far as what I really am is concerned, any relation I may have to TN or any other objectively specified person must be accidental and arbitrary. I may occupy TN or see the world through the eyes of TN, but I can’t be TN. I can’t be a mere person… The experiences and the perspective of TN with which I am directly presented are not the point of view of the true self, for the true self has no point of view… Something essential about me has nothing to do with my perspective and position in the world.’

Filosoof Galen Strawson legde het citaat voor aan zijn studenten. Een derde had geen idee waar Nagel het over had, nog een derde wist het niet zo goed of aarzelde, en het overige derde deel herkende zichzelf volledig in de woorden. En jij?

Galen Strawson, ‘Syzygy’. In: London Review of Books, 25 maart 2010

Tussen de reacties op het forum zitten een paar felle uithalen. ‘Als je werk bestaat uit het vertellen van een vrijblijvend verzonnen verhaaltje en je ondertussen je kind kunt wiegen lijkt mij dat ook heel rustgevend,’ schrijft een geëmotioneerde lezer. In de klassieke retorica noemen ze dit een drogreden of beter een ‘persoonlijke aanval’. De lezer wil de discussie winnen en omdat hij niets beters kan bedenken, gooit hij oneerlijke argumentatie in de strijd. Een drogreden is fnuikend voor elke discussie. Vermomd als relevant argument, wordt hij in een debat niet snel herkend. De persoonlijke aanval is zo’n wolf in schaapskleren: De spreker ontwijkt de inhoudelijke discussie en neemt de persoon van de tegenstander onder vuur.